Tot wering van de valse leringen en dwalingen, die door ketterse geschriften zeer toenemen, zullen de dienaars en de ouderlingen de middelen gebruiken van lering, van wederlegging, van waarschuwing en van vermaning, zowel bij de dienst des woords als bij de christelijke onderwijzing en bij het huisbezoek.

Dit artikel is in 1905 in de plaats gekomen van het oude, onuitvoerbare en ongewenste artikel over de boekencensuur.

"Is overwogen, dat het aantal boeken en geschriften die thans worden uitgegeven, zeker tienmaal groter is dan in vorige eeuwen, en daaronder ook behoren dag- en weekbladen, wier uitgave onmogelijk is, wanneer zij tevoren aan kerkelijke censuur moeten onderworpen worden;
voorts, dat tot de uitoefening van zodanige censuur in iedere classe een genoegzaam aantal geschikte personen zou moeten aanwezig zijn, die voor hun veel omvattende arbeid ook de nodige tijd zouden moeten hebben;
uit welke overwegingen reeds volgt, dat thans uitvoering van art. 55 der kerkenordening wel onmogelijk zou zijn;
maar ook buitendien meent de synode dat de geschiedenis wel genoegzaam geleerd heeft, dat uit velerlei oorzaken bedoelde censuur niet doeltreffend is, en er vaak zelfs toe leidt, dat geschiedt, wat in de aanvang der 18e eeuw is voorgekomen, toen de Rotterdamse predikant J. Fruytier gecensureerd is wegens de uitgave van zijn nog altijd zeer gewaardeerd werk: 'Sions worstelingen', en terzelfder tijd het zeer ketterse werk 'De hemel op aarde' van den Zwolsen predikant Van Leenhof met kerkelijke approbatie is uitgekomen.
Ook had in vroegere eeuwen de kerk, als zijnde de publieke kerk, bij haar pogingen tot wering van schadelijke boeken de hulp en de medewerking der overheid, waarop thans natuurlijk niet meer te rekenen valt;
en eindelijk hangt boekencensuur samen met beginselen en begrippen omtrent bestrijding van dwaling, die nog allerlei andere consequentiën zouden meebrengen en die niet op de Schrift gegrond zijn.
Dus spreekt de synode uit, dat het bedoelde middel thans niet uitvoerbaar noch ook nuttig is" (Leeuwarden 1890).

"De synode verbindt niemand om, wanneer hij iets wil laten drukken, zijn werk aan de kerkelijke approbatie te moeten onderwerpen, daar het toch aan de kerkbesturen is en blijft opgedragen, om voor de zuiverheid der leer te waken" (Amsterdam 1866).

Voorzichtige vermaning van de gemeente is van groot belang.

"De broeders achten dat tot uitroeiing van valse leer en dwalingen, die door het lezen van ketterse boeken meer en meer toenemen, deze navolgende middelen gevolgd behoren te worden:
Ten eerste zullen de dienaars van de predikstoel 't volk tot lezing der bijbelse Schriftuur vermanen en van ongezonde ketterse boeken afmanen, doch de namen der boeken spaarzaam noemende.
Ten tweede zullen de boekverkopers, die de reine leer toegedaan zijn, door de dienaren vermaand worden; dat zij zulke boeken niet drukken noch verkopen.
Ten derde zullen de dienaars op de huisbezoeken bij de lidmaten der gemeente toezien of in hun huizen enige schadelijke boeken zijn, opdat zij hen vermanen mogen zulke boeken weg te doen" (Dordrecht 1574).

"Het derde punt ... (zie boven) wordt door de broederen alzo verklaard, namelijk zo de kerkedienaars enige ketterse boeken bij iemand der broederen van de gemeente bij geval in handen krijgen, zo zullen zij in de samenspreking met die broeder toezien of hij niet zodanige ketterij toegedaan is, en naar aanleiding daarvan over die ketterijen spreken en handelen en de schadelijkheid derzelve aanwijzen, mede aanwijzende dat het lezen der goedgekeurde en aangenomen boeken nuttiger en zaliger is. Maar te vragen en te onderzoeken of de broeders zodanige schadelijke boeken meer ergens verstoken hebben is niet raadzaam, opdat hun lust daardoor niet des te meer en meer verwekt en ontstoken worde om zodanige te zoeken en te lezen. Maar zo er vermoeden is dat zij ze hebben, zo zullen zij over de dwalingen spreken en hun valsheid met Gods woord bewijzen" (Rotterdam 1575).

Bos, F.L., De orde der kerk, 1950

Artikel 55

Verwante kerkordes